1789’da Fransız Devriminin getirdiği milliyetçilik, eşitlik ve anayasacılık gibi ilkeler Osmanlı imparatorluğunda özellikle Balkan yarımadasında yaşayan Slav kökenli halklar ile Slav olmayan Yunanlılarca bağımsız devlet kurmak amacıyla benimsenmişti.
Rus Çarlığı Panslavizm ideolojisi ile özellikle Balkanlardaki Slav kavminden olan halkları ve Yunanlıları isyana teşvik ettiği dönemde Yunanlılarda Mora’da çıkarmışlardı. İsyan bastırılınca, buna tepki gösteren İngiltere, Fransa ve Rusya donanma gönderip, Mora’da Navarin’de Osmanlı ve Mısır donanmasına büyük zarar verdirdiler (1827). Osmanlının yelkenli gemilere dayanan donanması adeta yok olmuştu.
Savaş sonunda kurulan Yunan devleti, Ege adalarındaki Rumları isyan ettirmiş ve isyanlarda binlerce Türkün katledilmesine neden olmuştu. Bu isyanlar devam ederken Fransa Osmanlının deniz gücünün olmayışını fırsat bilerek Fas, Tunus, Cezayir’i almış, İngiltere ise Mısır valilerinin ekonomiyi düzeltmek adına çıkardığı Süveyş tahvillerinin çoğunu almış ve sömürgelerine giden Süveyş-Kızıldeniz’i egemenliğine almak için Mısır’a göz koymuştu.
Bu olaylar sürecinde İtalya’da Trablusgarp’ı almayı amaçladı. Trablusgarp’ın kendisine bırakılması için savaşta On İki Ada'yı işgal etti. Bu gelişmeyle Osmanlı Devletinde ‘’Adalar Meselesi’’ başladı. On iki Ada Rumları Yunanistan’a bağlanmak için devletlere arası girişimler başlattılar.
Trablusgarp savaşı sonunda yapılan Uşi antlaşmasına göre İtalya Trablusgarp’ın kendisine bırakılması sonrasında On iki adadan çekilecekti (1912). Birinci Balkan savaşı çıkınca İtalya On iki adadan çekilmedi.
Bu olayı fırsat bilen yeni Balkan devletleri, Osmanlı devletini Balkanlardan çıkartmak amacıyla, Birinci Balkan savaşını başlattılar. Yunanistan Girit, Sisam,Semadirek, Limni, Midilli, Sakız, ve Nikarya adalarını aldı.
Birinci Balkan savaşında Osmanlı Balkanlı devletlere yenilince Fransa, Rusya ve İngiltere adaların geleceğine, kendilerinin karar vereceğini açıkladılar.1913’te çıkan İkinci Balkan savaşında Yunanistan Meis adasını işgal etmiş ve Atina antlaşmasıyla Girit’i ülkesine kattı (1913).
14 Şubat 1914’te Londra’da toplanan konferansta Avrupalı devletler İmroz, Bozcaada ve Meis’in dışındaki adaların Yunanistan’a verilmesini kararlaştırdılar. Burada On iki adaya dair bir karar alınmadı.
Osmanlı Devleti Birinci Dünya savaşı sonunda imzalanan Sevr Antlaşmasında On iki adanın ve Meis’in İtalya’ya verilmesini kabul etti.
Lozan’da adalar konusu çok çekişmeli konulardan biri olmuştur. Çanakkale boğazına yakın İmroz, Bozcaada ve Merkep adaları askeri açıdan Türkiye için önemli olmuştur. Midilli, Sakız, Sisam ve Nikarya adalarında hiçbir deniz üssü, hiçbir istihkam tesis inşa edilmeyeceği kararı alındı. Yunan askeri uçaklarının ve başka hava araçlarının Anadolu’nun kıyı topraklarında uçması yasaklanmıştır. Karşılığında Türk askeri uçakları da adalar üzerinde uçmayacaktır. Bozcaada ve Bozcada’ ya bağlı Merkep(haritadaki adıyla Tavşan adaları) Türkiye’nin oldu. Asya kıyısından üç milden az bir uzaklıkta bulunan adaların Türk egemenliği altında kalacağına karar verildi.
Trablusgarp savaşından beri (1911) İtalya işgalinde olan Rodos, Stampalya, Kalki, Skarpanto, Kazos, Piskopis, Miziros ,Kalimnos, Leros, Patmos, Lispos, Simi ve İstanköy adalarındaki Rumları Yunanistan’a katılma amacındaydılar. Türkiye On iki adadan İtalya yararına vazgeçmiştir.
İkinci Dünya savaşında İtalya Yunanistan’ı işgal etmiş ve yardımına gelen Almanya Rodos, İstanköy, Sisam ve Leros adalarına asker yerleştirdi. İngiltere ve müttefikleri süreci yakından takip ettiler.1943 yılında müttefikler savaşı kazanınca bu adalardan kaçan İtalyan, İngiliz, Alman ve Yunan kökenliler Kuşadası, Söke, Çeşme, Bodrum, Marmaris kıyılarına sığındılar. Göçmenler için Aydın-Nazilli, İzmir-Çeşme, Ilıca, Isparta, Burdur-Tefenni ve Manisa kampları kuruldu. Savaş bittikten sonra göçmenler ülkelerine gönderildi. Savaşın galipleri 1947 Paris antlaşmasıyla On iki Adayı Yunanistan’a verdiler.
Günümüzde Yunanistan, Lozan antlaşmasına aykırı olarak, adaları Türkiye’ye karşı saldırgan üs haline getirmiş ve kendisine ait olamayan adacıkları ve kayalıkları işgal etmiştir…
♧ Yorumlar (0)
✎ Yorum Yaz
Yorumlar editör onayından sonra yayımlanır.