1789 Fransız devrimiyle gelişen Milliyetçilik ideolojisi Balkan coğrafyasını etkilemişti. Balkanlarda çıkan Slav milliyetçiliğine dayalı isyanlar nedeniyle hakim olunan yerlerden alınan vergileri azalmıştı. Yunan isyanı sürecinde çıkan Osmanlı Rus savaşında, Navarin limanındaki Osmanlı ve Mısır donanmaları yakılmıştır (1827).
Yunan bağımsızlığı ile sonuçlanan savaş masrafları ve Rusya’ya verilen savaş tazminatı nedeniyle hazine sarsılmıştı. 1826’da kaldırılan Yeniçeri Ocağının yerine kurulmakta olan Asakir-i Mansure-i Muhammediye isimli ordunun kuruluş masrafları da yükü daha da artırmıştır.
Osmanlı yönetimi hazineyi güçlendirmek için, 1828 yılından itibaren hem içte aldığı vergileri hem de Avrupalı tüccarlardan aldığı gümrük vergilerini artırmak zorunda kalmıştır. Dışarıya satılan hammadde çıkışına sınırlama getirmişti. Bu arada İpek, tahıl, zeytinyağı , pamuk, tiftik, yapağı gibi ihraç ürünleri üzerinde tekel kurdu. Bu önlemlerden en çok İngiliz tüccarları rahatsız olmuştur…
Mısır valisi Mehmet Ali Paşa da eyalet hazinesini güçlendirmek için ihraç ürünleri olan tahıl, bakliyat, balmumu, keten, cam eşyalar, değerli taşlar, kurşun ve bakır gibi ürünlerin fiyatlarını artırmak zorunda kalmıştır. Akdeniz’in önemli bir ticaret merkezlerinden biri olan Mısır’da alınan bu karar kaçınılmaz olarak Avrupalı tüccarların tepkisine yol açmıştı…
Mehmet Ali Paşa yanan donanmayı yeniden yapmak amacıyla Suriye valiliğini istemiş ve isteği kabul edilmeyince isyan çıkarmıştır. Oğlu İbrahim paşa komutasındaki Mısır ordusu Suriye’yi, Lübnan’ı işgal etmiş ve İskenderun’da Osmanlı birliklerini yenerek, Kütahya’ya kadar ilerlemişti. Bunun üzerine II. Mahmut saltanatını korumak için Rusya’dan yardım istemiştir. Rus donanması İstanbul boğazına yerleşince, İngiltere Akdeniz’deki çıkarları adına padişaha bu sorununda yardım edeceğini bildirmiştir. Bunun karşılığında ise ticari kolaylıklar ve ayrıcalıklar talep etti. Balta limanı anlaşması imzalandı (1838).
Anlaşma Koşullar şunlardı; İngiltere ticaret gemileri Anadolu, Suriye, Kuzey Afrika ve Adalardaki limanlara serbestçe girecek. İngiliz tüccarları Osmanlı ülkesinde her türlü tarım ürünü ile ticari malı ve madeni satın alma hakkına sahip olacak. Tüccarlardan şehirlere girişte izin tezkeresi istenmeyecek, isteyenler cezalandırılacak. İhracatta ve İthalatta yüzde üç olan gümrük vergisi, ihracatta yüzde on iki, ithalatta ise yüzde üç olacak!. Bu durum zamanla yerli sanayinin gerilemesine ve hammadde ihracına yol açtı… Sanayi devrimini ilk başlatan ülke olan İngiltere, ticaret anlaşmasıyla büyük kazançlar elde etti.
Bu anlaşmanın benzerleri Fransa, Hansa Şehirleri (Batı Almanya şehir devletleri), Sardinya, İsveç, Norveç, İspanya, Hollanda, Portekiz ve Belçika ile yapıldı. İmparatorluk toprakları Avrupa kapitalizminin açık pazarı oldu…
1840 yılında Mehmet Ali paşa yıllık vergiyi vermeyeceğini ve Osmanlı halifeliğini tanımadığını ilan etti. Gönderilen Osmanlı ordusunu Nizip savaşında yendi. İngiltere harekete geçti. Mısır kıyılarına donanma gönderdi. 1840 Londra anlaşmasını yaptı… Mısır valiliği Mehmet Ali Paşa ve oğullarına verildi. Böylece Mısır yıllık vergi veren iç işlerinde özerk bir eyalete dönüşmüştü… Osmanlı 1854-1875 yılları arasında Avrupalı bankerler ile sermaye çevreleri ile 15 adet dış borç sözleşmesi yaptı…İmparatorluk giderek yarı sömürge devlet haline gelmişi…
♧ Yorumlar (0)
✎ Yorum Yaz
Yorumlar editör onayından sonra yayımlanır.