I.TBMM’de Başkomutanlık Tartışması

( I. TBMM’DE MUHALEFET)               

Kurtuluş Savaşımızda Başkomutanlık Meydan Muharebesi adı verilen zafer öncesinde TBMM’de Başkomutanlık yetkisinin uzatılması sürecinde yaşanılan tartışmalar, savaşın nasıl zorlu yürütüldüğünü gösteren önemli  süreçlerden biri olmuştur.                                                                                                                

Mustafa Kemal Paşa’ya Kurtuluş savaşı yıllarında  Başkomutanlık  yetkisi ilk defa Sakarya Savaşına hazırlık sürecinde 5 Ağustos 1921’de çıkarılan ‘’ Başkomutanlık  Kanunu’’ ile verilmişti. Başkomutan seçilen Mustafa Kemal Paşa ordunun eksikliklerini gidermek amacıyla bu yetkiyle’’ Tekalif-i Milliye’’ (Milli  Vergiler) Emirlerini çıkarmıştı. Yunan ordusu yenilgiye uğratılmış ve 13 Eylül’de Sakarya nehri batısına atılmıştı.

Sakarya zaferinden sonra İtilaf devletleri Yunanistan’ı destekleyen ve kışkırtan taraf olduklarını bir tarafa bırakarak ateşkes önerilerinde bulunmuşlardı (22 Mart 1922).Ateşkes görüşmeleri sonrasında İtilaf Devletleri Mısak-ı Miliye aykırı olan barış tekliflerinde  bulundular. Görüşmeler sonuçsuz kaldı. Fransa  ise  Adana, Antep ve dolaylarındaki askerlerini çekmek için Ankara antlaşmasını yapmak zorunda kalmıştı. Bu diplomatik görüşmeler sürecinde  Yunan devleti zaman kazanmış ve askeri eksikliklerini gidermişti…

I.TBMM’DE MUHALEFET

Mustafa Kemal Paşa’ya verilen  Başkumandanlık yetkisi  31 Ekim 1921’de ve 4 Şubat 1922’de   uzatılmıştı. Çalışmalar  olabildiğince  gizli yürütülmüş ve ordunun tam olarak savaşa hazırlanması amaçlanmıştı. TBMM’de İkinci Grubu adıyla bilinen  muhalif kesim diplomatik görüşmelerin zaman alması sonrasında,  ordunun kıpırdayacak  gücünün olmadığını ve bu nedenle bir an önce anlaşma yapılması gerektiğini öne sürmüşlerdi. Bu nedenle  Mustafa Kemal’in rahatsızlığı nedeniyle mecliste olmadığını fırsat bilerek, üçüncü defa uzatma kararının alınmasını önlemişlerdi.  (5 Mayıs 2022)

Ertesi gün meclise gelen  Mustafa Kemal Paşa ile İkinci Grup denilen muhalif kesimin sözcüleri  arasında sert tartışmalar oldu. Mustafa Kemal Mecliste düşman karşısında ordunun başsız bırakılmasının yanlış olduğunu  ve ordunun savaşa tam olarak hazır olmasına çalışıldığını belirterek,  mecliste Başkomutanlığı ‘’bırakmadım, bırakamam ve bırakmayacağım’’  demiştir.  Mustafa Kemal Paşa ile İkinci Grup denilen muhalif kesimin sözcüleri  arasında sert tartışmalar oldu. Oldukça ciddi geçen tartışmalar sonucu   Başkomutanlık yetkisi uzatıldı  (6 Mayıs 1922)

İkinci Grup adı verilen muhalefetin önde gelenleri Hüseyin Avni Ulaş, Kara Vasıf ve Selâhattin Bey idi. Bu grup Rauf Orbay’ı Bakanlar Kurulu Başkanlığına  getirmeyi sağlayarak, Mustafa Kemal’e karşı önemli bir muhalif güç olduklarını göstermişlerdi (8 Temmuz 1922).

Mustafa Kemal Paşa Nutuk’ta muhalefet için şunları söylemişti’’ Rauf Bey,  Kara Vasıf  Beyle  muhalefetin doğuşunda, desteklenmesinde ve yönetiminde, daha ilk günden  birlik olmuşlar ve liderliğini yapmışlardı. Fakat Rauf Bey  açıktan açığa İkinci gruba geçmeyerek, bizim içimizde kalmayı tercih etti. Üç yıl sonra bizimle birlikte imiş gibi görünmeye imkan kalmadığı zaman ayrılmıştır’’ diyerek muhalefetin niteliğini ortaya koymuştu

Rauf Orbay sonraki süreçte  Kâzım Karabekir,  Ali Fuat (Cebesoy) Paşa, Refet (Bele) Paşa ve Adnan (Adıvar) Bey’in katılımıyla kurulan Terakkiperver Cumhuriyet Partisinin kuruluşuna katılmıştır (17 Kasım 1924).

Kaynakça:1. Yüksek Öğretim Yayınları, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ankara 1989.

2.NUTUK.Atatürk Araştırma Merkezi, Hazırlayan Zeynep Korkmaz, Başbakanlık Basımevi 1984,sayfa 448,449.